Türkiye, dış ticaret politikasını belirlerken yerli üreticilerini haksız rekabete karşı korumak ve belirli sektörlerdeki ithalat artışlarını kontrol altında tutmak amacıyla çeşitli ticaret politikası araçları kullanır.
Bu araçların en önemlilerinden ikisi "Gözetim Uygulaması" ve "Korunma Önlemleri"dir.
İthalatçılar için bu uygulamalar, ithal etmeyi planladıkları ürünlerin maliyetini doğrudan etkileyebilir veya ithalatı belirli bir izne tabi kılabilir.
Özellikle gözetim uygulaması kapsamında, "Gözetim Belgesi" adı verilen bir belgeyi ithalattan önce temin etmek zorunlu hale gelebilir.
Gözetim Uygulaması Nedir ve Neden Uygulanır?
Gözetim uygulaması, belirli bir malın ithalatındaki gelişmelerin (miktar, fiyat vb.
) izlenmesi amacıyla yürütülen bir prosedürdür.
Genellikle, bir ürünün ithalatının yerli üretim dalına zarar verecek veya zarar tehdidi oluşturacak şekilde artması durumunda devreye sokulur.
Gözetim uygulamasının iki temel şekli vardır:
- Fiyat Gözetimi: Bu yöntemde, Ticaret Bakanlığı, belirli bir ürün için birim başına asgari bir ithalat fiyatı (CIF kıymeti) belirler. Örneğin, bir tür ayakkabı için birim başına 25 USD gibi bir referans fiyat belirlenebilir. İthalatçı, bu ürünün faturasında belirtilen birim fiyatı bu referans fiyatın altındaysa, aradaki fark üzerinden ek bir vergi (telafi edici vergi) ödemek zorunda kalır veya gümrük kıymeti bu referans fiyata yükseltilerek vergilendirilir.
- Miktar Gözetimi (Gözetim Belgesi): Bu yöntemde ise, fiyatına bakılmaksızın, o ürünün ithalatını gerçekleştirmek için fiili ithalattan önce Ticaret Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü'nden "Gözetim Belgesi" alınması zorunlu kılınır. Bakanlık, bu başvuruları değerlendirerek ithalat miktarını kontrol altında tutar.
- Başvuru Mercii: Başvurular, Ticaret Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü'ne yapılır. Başvurular genellikle Bakanlığın sunduğu elektronik sistemler üzerinden gerçekleştirilir.
- Gerekli Belgeler: Başvuru için genellikle aşağıdaki belgeler istenir:
- Başvuru Formu: Bakanlık tarafından belirlenen formatta doldurulur.
- Proforma Fatura veya Ticari Fatura: İthalat işleminin detaylarını gösteren, ihracatçı tarafından düzenlenmiş belge.
- İmza Sirküleri ve Ticaret Sicil Gazetesi: Başvuru yapan firmanın yetkililerini ve yapısını gösteren belgeler.
- Diğer Belgeler: İlgili tebliğde istenebilecek ek belgeler (kapasite raporu, faaliyet belgesi vb.).
- Değerlendirme ve Belgenin Verilmesi: Bakanlık, başvuruyu ve ülkenin genel ithalat politikasını göz önünde bulundurarak bir değerlendirme yapar. Başvurunun uygun bulunması halinde, belirli bir miktar ve GTİP için geçerli olan Gözetim Belgesi düzenlenir. Bu belge, gümrük beyannamesinin tescili sırasında gümrük idaresine ibraz edilmek zorundadır. Belgesi olmayan ürünlerin ithalatına izin verilmez.
Gözetim Belgesi Nasıl Alınır?
İthal edilecek ürünün bir tebliğ ile gözetim uygulamasına tabi tutulduğu ve Gözetim Belgesi alınması gerektiği ilan edildiğinde, ithalatçının aşağıdaki adımları izlemesi gerekir:
Korunma Önlemleri Nedir?
Korunma önlemleri, gözetimden daha ileri bir adımdır.
Bir ürünün ithalatındaki artışın yerli üretim dalı üzerinde "ciddi zarar" veya "ciddi zarar tehdidi" oluşturduğu tespit edildiğinde, bu zararı ortadan kaldırmak veya tehdidi önlemek için ithalata yönelik olarak alınan geçici tedbirlerdir.
Bu tedbirler, belirli bir süre için ek mali yükümlülük (ilave gümrük vergisi) getirilmesi veya ithalat miktarının sınırlandırılması (kota) şeklinde olabilir.
Bu önlemler, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kuralları çerçevesinde yürütülür.
İthalatçılar, hangi ürünlerin gözetim veya korunma önlemi kapsamında olduğunu,
resmigazete.
gov.
tr/" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Resmi Gazete'de yayımlanan İthalat Rejimi Kararı ve ilgili tebliğleri takip ederek öğrenebilirler.