İthalat işlemlerinde ödenecek gümrük vergileri ve KDV'nin temelini oluşturan "gümrük kıymeti", ithalatçının beyanına dayanır.
Ancak bu, ithalatçının istediği herhangi bir değeri beyan edebileceği anlamına gelmez.
Gümrük idaresi, beyan edilen kıymetin gerçekçiliğini ve doğruluğunu denetleme yetkisine sahiptir.
Özellikle, ödenmesi gereken vergileri azaltmak amacıyla malın değerinin kasıtlı olarak düşük gösterilmesi, yani "düşük kıymet beyanı", gümrük mevzuatında ciddi bir suç olarak kabul edilir ve ağır yaptırımları vardır.
Bu nedenle, ithalatçıların gümrük kıymet tespitinin nasıl yapıldığını ve düşük kıymet şüphesi durumunda nasıl bir süreç işlediğini bilmeleri önemlidir.
Gümrük İdaresi Kıymeti Nasıl Kontrol Eder?
Gümrük idaresi, bir malın beyan edilen kıymetinin doğruluğunu teyit etmek için çeşitli yöntemler kullanır:
- Risk Analizi ve Veri Bankası Karşılaştırması: Gümrüklerin elinde, daha önce ithal edilmiş aynı veya benzer ürünlere ait geniş bir fiyat veri tabanı bulunur. BİLGE sistemi, beyan edilen kıymeti bu veri tabanındaki "referans fiyatlarla" otomatik olarak karşılaştırır. Beyan edilen kıymet, bu referans fiyatların önemli ölçüde altındaysa, sistem otomatik olarak bir uyarı verir ve beyanname genellikle daha detaylı bir incelemeye (sarı veya kırmızı hat) yönlendirilir.
- Belge Kontrolü: Gümrük memuru, faturanın gerçekçiliğini, satıcı ile alıcı arasındaki ilişkiyi (örneğin, ilişkili firmalar arasında fiyatın etkilenip etkilenmediğini), ödeme belgelerini ve taşıma belgelerini inceler.
- Piyasa Araştırması: Gerekli durumlarda, gümrük idaresi, ithal edilen ürünün iç piyasadaki satış fiyatını araştırarak, beyan edilen ithalat fiyatının makul olup olmadığını değerlendirebilir.
Düşük Kıymet Şüphesi ve "Kıymet Araştırması" Süreci
Gümrük idaresi, beyan edilen kıymetten şüphe duyduğunda, hemen cezai bir işlem uygulamaz.
Bunun yerine, ithalatçıya beyan ettiği kıymetin doğruluğunu ispatlama fırsatı tanır.
Bu sürece "Kıymet Araştırması" denir.
- Ek Bilgi ve Belge Talebi: Gümrük memuru, ithalatçıdan veya gümrük müşavirinden, beyan edilen fiyatın gerçek satış bedeli olduğunu kanıtlayan ek belgeler sunmasını ister. Bu belgeler şunlar olabilir:
- İhracatçının ülkesindeki gümrük beyannamesi (ihracat beyannamesi).
- Banka havale dekontları veya akreditif belgeleri gibi ödeme kanıtları.
- Alıcı ve satıcı arasındaki sözleşmeler, yazışmalar.
- Üreticinin fiyat listeleri.
- İspat Yükümlülüğü: Bu aşamada, ispat yükümlülüğü ithalatçıya aittir. Sunulan belgeler, gümrük idaresini beyan edilen fiyatın doğruluğuna ikna etmelidir.
- Kıymetin Reddi ve Alternatif Yöntemler: İthalatçı yeterli kanıt sunamazsa veya sunulan belgeler gümrüğü ikna etmezse, gümrük idaresi beyan edilen satış bedelini reddeder. Bu durumda, Gümrük Kanunu'nda belirtilen diğer kıymet tespit yöntemlerini sırasıyla uygular:
- Aynı Eşyanın Satış Bedeli Yöntemi: Türkiye'ye aynı veya yakın bir tarihte ithal edilmiş, birebir aynı eşyanın satış bedeli esas alınır.
- Benzer Eşyanın Satış Bedeli Yöntemi: Aynı eşya bulunamazsa, benzer özelliklere sahip bir eşyanın satış bedeli esas alınır.
- İndirgeme Yöntemi, Hesaplanmış Kıymet Yöntemi...
Düşük Kıymet Beyanının Yaptırımları
Kıymet araştırması sonucunda, beyan edilen kıymetin olması gerekenden düşük olduğu tespit edilirse, ithalatçı aşağıdaki sonuçlarla karşı karşıya kalır:
- Ek Tahakkuk: Doğru kıymet üzerinden hesaplanan vergiler ile daha önce beyan edilen vergiler arasındaki fark, ithalatçıdan tahsil edilir.
- Para Cezası: Genellikle, eksik alınan vergi tutarının 3 katı oranında ağır bir para cezası kesilir.
- Kaçakçılık Suçu: Eğer düşük kıymet beyanının, sahte belge kullanımı gibi kasıtlı bir aldatma yoluyla yapıldığı tespit edilirse, olay Gümrük Kaçakçılığı suçu kapsamına girebilir ve sorumlular hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunulabilir.
Bu nedenle, tüm ticari belgelerin gerçek işlemi yansıtması ve şeffaf bir şekilde gümrüğe sunulması, ithalatçıları büyük mali ve hukuki risklerden koruyacaktır.
Kıymet tespiti ile ilgili detaylı mevzuata
ticaret.
gov.
tr/" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Gümrükler Genel Müdürlüğü web sitesinden ulaşılabilir.